Paddestoelen nemen qua kleuren-en vormenrijkdom een bijzondere plaats in binnen het Nederlands natuurschoon. Door hun mysterieuze levenswijze en vaak complexe determinatie is er echter relatief weinig aandacht voor de paddestoelenflora van Nederland. Gezien hun uiterst belangrijke rol in de natuur en hun unieke verschijningsvormen is dit erg jammer. Daarom wordt hier kort beschreven hoe thuis te geraken in de wondere wereld van de mycologie (studie van de paddestoelen).

Paddestoelen, wat zijn het ?

In tegenstelling tot wat veel mensen denken zijn paddestoelen slechts de vruchtlichamen van de in bodem of hout levende schimmeldraden (mycelia). Deze dunne draden zijn vaak het gehele jaar of zelfs vele jaren aanwezig, terwijl het vruchtlichaam slechts een korte periode wordt gevormd om sporen te vormen en te verspreiden. De miljoenen tot miljarden sporen worden na rijping door de wind verspreid en zijn in staat zelfstandig te kiemen op het juiste substraat. Bij paddestoelen is er geen sprake van een onderscheid tussen mannetjes en vrouwtjes en elke paddestoel maakt evenveel zowel positieve als negatieve sporen. Wil een nieuw mycelium ontstaan, dan moet een uitgegroeide positieve spore met een negatieve versmelten. Hieruit ontstaat, onder de juiste weersomstandigheden, tijdelijk weer één of meerdere nieuwe vruchtlichamen.

Rol in de natuur

Doordat paddestoelen niet in staat zijn, zoals planten, tot fotosynthese, zijn ze voor hun bestaan afhankelijk van dood of leven organisch materiaal. Paddestoelen spelen daardoor een onmisbare schakel in de afbraak van organisch materiaal. Op basis van hun voedselbronnen worden paddestoelen ingedeeld in 3 groepen; saprotrofe, parasitaire en mycorhizapaddestoelen. Saprotofe soorten ontrekken hun energie uit dood organisch materiaal als strooisel of hout. Parasitaire soorten zijn daar in tegen aangewezen op levende organismen en groeien voornamelijk op nog levende bomen. Mycorhizapaddestoelen leven in samenweking met de wortelstelsels van bomen en andere planten. Zowel de paddestoel alsmede de boom heeft hier voordeel van (symbiose).

Paddestoelen in Nederland

In Nederland kunnen zo'n 3500 soorten paddestoelen worden aangetroffen in de meest uiteenlopende biotopen. Sommige soorten zijn sterk gebonden aan een specifiek biotoop, terwijl andere soorten in meerdere habitats kunnen worden aangetroffen. In het algemeen kan worden gesteld dat de paddestoelenflora per biotoop sterk verschilt en zo zal men in een naaldbos in Flevoland andere soorten vinden dan een in een loofbos op de Drentse zandgronden. Hierbij spelen dus zowel vegetatie alswel bodemkundige gesteldheid een rol. Een groot deel van de 3500 Nederlandse soorten is echter zeldzaam en wordt sporadisch of slechts lokaal aangetroffen.

Paddestoelen worden bedreigd !

Helaas is er duidelijk sprake van een afname van paddestoelen in Nederland. Deze achteruitgang geldt zowel voor de verbreiding van de verschillende soorten alswel het aantal soorten. Van de 2475 soorten waarvan de verspreiding voldoende bekend is, staat meer dan de helft (67%) op de Nederlandse Rode Lijst. Dit betekent dat zij al zijn uitgestorven, bedreigd worden of gevoelig zijn voor toekomstige veranderingen. Het is duidelijk dat dit grotendeels wordt veroorzaakt door vermesting, verzuring en verdroging van de verschillende biotopen. Daarnaast is behoud van natuurgebieden en paddestoelen gericht beheer van uiterst belang voor het voortbestaan van de rijke Nederlandse mycoflora.

Paddestoelen zoeken, wanneer ?

Hoewel de meeste paddestoelensoorten in het najaar vruchtlichamen vormen, kan men het gehele jaar door paddestoelen vinden. Zo kunnen in de winter meerjarige houtzwammen worden gevonden op dood of levend hout. Daarnaast zijn er soorten de voornamelijk in het voorjaar groeien zoals de Voorjaarsridderzwam en verschillende morieljes. Afhankelijk van de klimatologische omstandigheden kunnen al vroeg in de zomer grote aantallen paddestoelen worden aangetroffen.. Sommige soorten verschijnen daar in tegen pas laat in het najaar (Nevelzwam, Paarse schijnridder).

Paddestoelen zoeken, waar ?

In principe kan men overal naar paddestoelen zoeken, maar sommige terreinen zijn duidelijk soortenrijker dan andere terreinen. Zo zal men op intensief bemeste graslanden slechts enkele soorten aantreffen, terwijl op schrale graslanden duidelijk meer soorten te vinden zijn. Daarnaast zijn bijvoorbeeld dennebossen op arme zandgronden vaak soortenarmer dan oude loofbossen op kleigronden. Erg soortenrijke gebieden zijn oude landgoederen, oude stadsparken, en lanen met loofbomen. Daarnaast worden door gunstig beheer en omstandigheden tegenwoordig veel zeldzame paddestoelen in wegbermen gevonden waaronder boleten en stekelzwammen.

Paddestoelen plukken ?

Met betrekking tot de bescherming van paddestoelen heeft de Nederlandse Mycologische Vereniging het volgende standpunt geformuleerd. Paddestoelen mogen niet onnodig en massaal worden beschadigd, geplukt of verwijderd. Het in het kader van onderwijs en natuureducatie demonstreren of voor wetenschappelijk onderzoek verzamelen van enkele exemplaren is toegestaan. Denk daarnaast nog aan de volgende punten: 1) Neem alleen dan een paddestoel mee wanneer er meerdere vruchtlichamen van die soort aanwezig zijn 2) Probeer tijdens het verzamelen de bodem zo min mogelijk te verstoren.

Paddestoelen determineren

Het op naam brengen van een paddestoel is meestal geen eenvoudige taak. Hoewel voor een betrouwbare determinatie van veel soorten een microscoop nodig is, kan een deel van de Nederlandse paddestoelen ook goed in het veld op naam worden gebracht, danwel na verdere bestudering thuis. Om te beginnen heb je de volgende zaken nodig:
  • Paddestoelengidsen
  • Loepje 10x
  • Klein spiegeltje (om onder de hoed te kijken zonder de paddestoel te plukken)
  • Opschrijfboekje (beschrijving van kenmerken die snel verdwijnen, beschrijving van het biotoop)
  • Verzamelbakje met meedere compartimenten (fragiele soorten goed beschermd vervoeren)
  • Eventueel: fototoestel met macrolens
Om thuis te geraken in de grote soortenrijkdom, kun je je in eerste instantie het best concentreren op makkelijke groepen zoals amanieten, boleten en sommige houtzammen. Besef dat een determinatie, vooral in het begin, onzeker zal zijn.

Paddestoelen beschrijven

Voor het determineren van paddestoelen is het belangrijk een goede indruk te krijgen van de volgende kenmerken:
  • Hoed: vorm, kleur en oppervlak
  • Steel: vorm, kleur en oppervlak, aanwezigheid van een ring danwel een knol
  • Lamellen danwel buisjes: vorm en kleur, kleurverandering bij druk
    (of anders gevormde vruchtlichamen, geen steel en/of geen lamellen danwel buisjes)
  • Vlees: consistentie, kleur, verkleuring bij doorsnijden, afscheiding van melk
  • Sporen: de kleur van de sporen is erg belangrijk en kan worden vastgesteld door de hoed af te snijden en deze een nacht op een vel papier te leggen (overdekt).
  • Geur: probeer de geur van een paddestoel te beschrijven aan de hand van bekende geuren.
  • Smaak: beschrijf de smaak in termen van scherp, bitter, aangenaam of onopvallend
  • Biotoop: sommige soorten komen alleen voor in een specifiek biotoop

bron www.indenatuur.nl

wordpress stats plugin

HOME